Organ Kopması ve İlk Yardım
Organ Kopması ve İlk Yardım
Organ kopması (amputasyon, ampute organ); vücutta çıkıntı oluşturan organların herhangi bir nedenle bulunduğu yerden ayrılmasıdır.
Çıkıntı oluşturan organlar: burun, kulaklar, çene, kollar, bacaklar, eller, ayaklar, parmaklar şeklinde sıralanabilir
Organın yerinden ayrılması, genellikle kazalar sonucunda görülmekle beraber tedavi amaçlı da (örnek: gangren nedeniyle ayakların kesilmesi…)olabilmektedir. Kaza nedeniyle oluşan organ kopmalarının en önemli nedenleri: motorlu araç kazalarında sıkışma, iş kazaları, düşme veya kesici nitelikteki bir şeyin düşmesi ve benzeridir.
Kopan organ, 24 saat içinde(McCarthy, 1990) uygun koşullarda, uygun hastaneye nakledildiği takdirde, yerine dikildiğinde eski görevini sürdürebilir.
Hasta i̇çi̇n uygun koşullar
Kanama hemen doğrudan basınçla durdurulmalıdır
Hastanın soluk yolunun, solunumunun ve dolaşımının devamlılığı sağlanmalıdır
Şoka karşı önlem alınmalıdır: ayakların yükseltilmesi gibi
Kanama, doğrudan basınca ve kalp seviyesinden yükseğe kaldırmaya rağmen durdurulamamışsa, son seçenek olarak turnike uygulanabilir. Doğrudan turnike uygulanması, dokunun beslenmesini bozacağından istenmemektedir; beslenmesi bozulan organın yerine dikilmesinde sorunlar ortaya çıkmaktadır.
Kopan Organ için Uygun koşullar
ISLATILMAMALIDIR (doğrudan su
içine konulmamalıdır)
DONDURULMAMALIDIR (doğrudan buz ile temas etmemelidir; kuru buz kullanılmamalıdır)
Organ nemli ve soğuk tutulmalıdır. Bunun için: bulunabilen en temiz kumaş (çevrede hiçbir şey yoksa kazazedenin fanilası kullanılabilir) bulunabilen en temiz su (varsa çaydanlıktaki kaynamış ve soğumuş su, içme suyu, musluk suyu vs.) ile nemlendirilir(ıslatılıp sıkılır). Kopan organ nemlendirilmiş bu kumaş parçasına yerleştirilerek, sarılır ve bulunabilen en temiz, deliksiz bir plastik torbaya konur. Ağzı sıkıca bağlandıktan sonra içinde su ve buz parçaları olan bir başka torba ya da kap içine yerleştirilir
Kırık, Çıkık ve Burkulma
KIRIK : Kemik dokusunun bütünlüğünün bozulmasıdır.
Çeşitleri
Kapalı kırık; deri bütünlüğünün bozulmadığı, çevre dokuların çok fazla zarar görmediği kırıklardır.
Açık kırık; kırık kemik uçlarının görülebildiği, çevre dokuların zarar gördüğü kırıklardır
Kırıkta belirti ve bulgular
Ağrı,
Morarma, çürük, şişlik
Şekil bozukluğu (deformite), simetride bozulma,
Hareket edememe, hareket kısıtlanması Kırıkta İlk yardım
1. Kanama varsa kontrol altına alınır, yara varsa kapatılır
2. Kırığın çevre dokulara zarar vermemesi için ekstremite (kol veya bacak) desteklenir.
Destek (atel)
Kırığı tespit etmek ( hareket etmesini önlemek ) amacı ile kullanılan tahta parçası, mukavva, sert karton, yastık üçgen sargı bezi gibi malzemelere verilen genel ad.
Desteklerken (Atellerken) Dikkat Edilecek Hususlar
Kırık parçalara kesinlikle dokunulmaz veya içeri yerleştirilmeye çalışılmaz
Kırığın üstünde ve altında yer alan eklemler de desteklenir ( atele dahil edilir)
Uçlara doğru (el ve ayaklar vücudun uç noktalarıdır) tüm eklemler desteklenir
Şişlik ve ödemi önlemek üzere kol veya bacak yerçekiminden kurtarılır (kol ise kalp seviyesinde tutulur, bacak ise uzatılır).
Ağrı şiddetli ise ve kişi kendi içebilecek durumdaysa ağrı kesici verilebilir
Çıkık
Eklemi oluşturan kemiklerden birinin yerinden ayrılmasıdır. Ligament ve kapsül yaralanması gibi ciddi sorunlar ortaya çıkabilir. Eklem yüzeyleri birbirinden tamamen ayrılmış kemik uçları değişik pozisyonlarda kilitlenmiş olabilir. Herhangi bir hareket hem çok güçtür hem de ağrılıdır
Çıkmaya en yatkın eklemler
Parmak, omuz, dirsek, kalça, ayak bileği ve çene eklemleridir.
Belirti ve bulgular
Şekil bozukluğu,
Hareketle artan ağrı,
Morarma, şişlik,
Hareket kısıtlanması veya kaybı.
Çıkıkta İlk yardım
Hareket etmemesi için desteklenir. Desteklerken kıvrılma varsa ve açılmıyorsa zorlanmaz, bulunduğu halde tespit edilir .
Ağrı kesici verilebilir.
Hastaneye götürülür.
Burkulma
Eklemin normal hareket sınırının ötesine bükülmesi ve gerilmesi sonucu, kapsül ve ligamentlerin zedelenmesi veya yırtılmasıdır. Daha ziyade diz, ayak ve el bileğinde meydana gelir.
Bulguları
Hassasiyet, şişlik, morluk,
ağrı, harekette kısıtlanma
Burkulmada İlk yardım
Ekstremite (kol veya bacak) hareket ettirilmez, dinlendirilir.
Yükseğe kaldırılır (yerçekiminden kurtarılır) .
Morarma ve şişliği önlemek üzere soğuk uygulama yapılır. Olayın üzerinden birkaç saat geçmişse, soğuk uygulamanın yararı yoktur, bu durumda şişlik, morluk ve ağrıyı azaltmak üzere sıcak uygulama yapılabilir.
Soğuk uygulama için : buz torbasına veya sağlam bir plastik torbaya buz parçaları konup, havluya ya da bir yastık kılıfına sarıldıktan sonra burkulan kısma yerleştirilir.
Sıcak uygulama için : Derin bir kaba ılık-sıcak arası su konur ve burkulan kısım içinde 15 dakika kadar bekletilir. Günde birkaç kez yapılacak bu uygulama iyileşene kadar tekrarlanabilir. Ya da sıcak su içinde ıslatılmış sıkılmış havlu ile bölge sarılır hemen soğumaması için üzerine naylon örtülebilir.