KBRN Eğitimi ve Güvenlik Esasları
KBRN (KİMYASAL, BİYOLOJİK, RADYOLOJİK VE NÜKLEER) EĞİTİMİ VE KORUNMA ESASLARI
KBRN; Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik ve Nükleer maddelerin veya silahların kullanılması sonucu ortaya çıkan, toplu ölümlere, yaralanmalara, kalıcı hastalıklara ve çevrede ağır yıkımlara yol açabilen tehlikeli durumların bütünüdür. Yakın koruma ve özel güvenlik personeli, görev yaptıkları tesislerde, konutlarda veya korudukları önemli kişilere yönelik muhtemel bir KBRN saldırısı veya kazası durumunda temel hareket tarzlarını bilmek zorundadır.
1. KBRN MADDELERİNİN SINIFLANDIRILMASI
A. Kimyasal Maddeler ve Silahlar
Kimyasal maddeler; gaz, buhar, sıvı veya katı halde bulunabilen, canlılar üzerinde zehirli ve öldürücü etki yaratan maddelerdir. Genellikle endüstriyel kazalarla yayılabileceği gibi terör eylemlerinde de silah olarak kullanılabilirler.
Sinir Gazları (Tabun, Sarin, Soman, VX): Sinir sistemini felç eder; çok küçük miktarları bile dakikalar içinde ölüme yol açabilir.
Yakıcı / Tahriş Edici Gazlar (Hardal Gazı, Lewisit): Deride derin yaralar açar, gözlere ve solunum yollarına zarar verir.
Boğucu Gazlar (Fosgen, Klor): Solunum sistemini doğrudan hedef alır, ciğerlerin su toplamasına neden olur.
Kan Zehirleyici Gazlar (Hidrojen Siyanür): Hücre düzeyinde oksijen kullanımını engeller, hızla boğulmaya yol açar.
Göz Yaşartıcı ve Rahatsız Edici Gazlar: Biber gazı (OC) ve göz yaşartıcı gazlar (CS, CN) gibi geçici etkili maddelerdir.
B. Biyolojik Maddeler ve Silahlar
Biyolojik ajanlar; insanlarda, hayvanlarda veya bitkilerde hastalık yapmak amacıyla kullanılan mikroorganizmalar (bakteri, virüs, mantar) ve bunların ürettiği toksinlerdir.
Bakteriler: Şarbon (Anthrax), Veba, Tularemi.
Virüsler: Çiçek hastalığı, Ebola, Marburg, Kırım Kongo Kanamalı Ateşi.
Toksinler: Botulinum toksini, Risin.
Biyolojik Ajanların Özellikleri: Gözle görülmezler, kokusuz ve tatsızdırlar. Etkileri günler veya haftalar sonra ortaya çıkabilir; bu durum erken teşhisi zorlaştırır.
C. Radyolojik Maddeler ve Silahlar ("Kirli Bomba")
Nükleer santrallerden, sanayi cihazlarından (radyografi cihazları) veya tıbbi atıklardan elde edilen radyoaktif maddelerin konvansiyonel patlayıcılarla (dinamit vb.) çevreye yayılmasıyla oluşur.
Etkisi: Doğrudan bir nükleer patlama yaratmaz; ancak patlamanın şiddetiyle radyoaktif tozlar geniş bir alana yayılır ve uzun vadeli kanser, DNA hasarı ve zehirlenmelere neden olur.
D. Nükleer Silahlar
Atomun çekirdeğinin parçalanması (fisyon) veya birleşmesi (füzyon) prensibiyle çalışan en yıkıcı silahlardır (Atom bombası, hidrojen bombası).
Etkileri: Şiddetli basınç (şok dalgası), yüksek ısı ve termal radyasyon, radyoaktif serpinti.
2. KBRN SALDIRI VEYA TEHLİKESİNİN BELİRTİLERİ
Bir KBRN olayının veya saldırısının başlangıcında şu belirtiler gözlemlenebilir:
Çevrede ani ve olağandışı koku, sis, duman veya renk değişiklikleri.
Havada garip, meyvemsi, sarımsak veya çürüntü benzeri alışılmadık kokular.
Toplu halde ölmüş hayvanlar, kuşlar veya solgun bitki örtüsü.
İnsanlarda ani başlayan göz yanması, nefes darlığı, öksürük, bulantı, kusma, ciltte kızarıklık ve bayılma vakaları.
Resmi makamlar, acil durum birimleri (AFAD, 112) veya güvenlik güçlerinden yapılan uyarılar.
3. KBRN TEHLİKESİ ANINDA KORUMA VE İLK HAREKET TARZI
Yakın koruma personeli ve korunan kişi, olası bir kimyasal, biyolojik veya radyolojik tehdit anında saniyeler içinde şu önlemleri almalıdır:
1. Rüzgar Yönünü Dikkate Alma / Kaçış:
Gaz ve buhar halindeki kimyasal maddeler rüzgarla taşınır. Rüzgarı arkaya alarak dikine (rüzgarın estiği yönün tersine veya yanına doğru) 90 derece açıyla en kısa sürede kapalı ve güvenli bir alana intikal edilir. Asla rüzgarın estiği yöne doğru kaçılmaz.
2. Yüksek Katları Tercih Etme:
Çoğu kimyasal gaz havadan ağırdır (örneğin klor, fosgen) ve çukurlarda, bodrum katlarında toplanır. Bu tür durumlarda yüksek katlara çıkmak avantaj sağlar. (Not: Biyolojik ajanlarda veya radyoaktif serpintilerde ise tam tersi sığınak veya bodrum katları tercih edilir).
3. Solunum Yolu Koruması (Maske ve Bez Kullanımı):
Varsa KBRN maskesi derhal takılır. Yoksa mendil, bez parçası veya giysi parçası suyla (mümkünse imkan varsa karbonatlı suyla) ıslatılıp ağız ve burun kapatılarak solunum süzgeçten geçirilir.
4. Tenin Kapatılması:
Vücutta açık cilt alanı kalmayacak şekilde yakalar iliklenir, elbiseler sıkıca kapatılır.
4. KAPALI ALAN VE BİNA İÇİNDE ALINACAK TEDBİRLER
Eğer bina dışındayken KBRN tehlikesi duyurulmuşsa ve en yakın kapalı alana sığınılacaksa:
Derhal en sağlam binaya girilir.
Pencereler, kapılar ve havalandırma menfezleri sımsıkı kapatılır; klima ve havalandırma sistemleri derhal durdurulur.
Mümkünse pencerelerin kenarları ıslak havlu, bant veya kumaşlarla izole edilir.
Dışarıdan hava girişini önlemek için sızdırmazlık sağlanır.
Su depoları ve musluklar kapatılır, kapalı ambalajlı sular tüketilir.
5. DEKONTAMİNASYON (ARINDIRMA) İŞLEMLERİ
KBRN maddelerine (özellikle kimyasal ve radyoaktif tozlara) maruz kalmış kişilerin üzerindeki tehlikeli maddelerin uzaklaştırılması işlemine dekontaminasyon denir.
Elbise Değişimi: Zehirli maddelerin büyük bölümü elbiseler üzerindedir. Üst giysiler derhal çıkarılır (mümkünse kesilerek çıkarılır ki başa sürülüp solunum yoluna bulaşmasın).
Yıkanma: Vücut bol su ve sabunla ovuşturulmadan, nazikçe yıkanır. Gözler bol suyla yıkanır.
Önemli Kural: Çıkarılan elbiseler plastik torbalara konulup mühürlenmeli, başkalarının temas etmesi engellenmelidir.
6. KBRN DURUMLARINDA GÖREVLİLERİN VE KORUMA PERSONELİNİN ROLÜ
Koruma personeli, panik ortamını önlemeli ve korunan kişiyi soğukkanlılıkla en güvenli kapalı alana veya sığınağa sevk etmelidir.
Olay anında AFAD, 112 Acil, itfaiye ve kolluk kuvvetleri ile koordinasyon sağlanarak yardım istenmelidir.
Uzman ekipler (AFAD KBRN ekipleri) gelene kadar tehlikeli bölgeye giriş ve çıkışlar kesinlikle yasaklanmalıdır.