Yanma ve Yangın Hakkında Temel Bilgiler
Yanma, Yangın ve Yanmanın Ürünleri
(1) YANMA: Maddenin ısı ve oksijenle birleşerek meydana gelen kimyasal olaya YANMA denir.
(2) YANGIN: Yanmanın kontrol altına alınamayan kısmına yangın denir. Yani kontrol dışı yanma olaylarına yangın diyoruz.
OKSİJEN
YANICI MADDE
ISI
B. YANMANIN ÜRÜNLERİ: Yanmanın ürünleri; duman, zehirli gazlar ve alevden oluşur.
(1) DUMAN: Tamamlanmamış bir yanma olayında açığa çıkan karbon ve katran taneciklerinin havada oluşturduğu bulut kütlesidir. karbon monoksit (CO), karbon dioksit (CO2), kükürt (S) ve Azotoksitler (NO) ile su buharından oluşur.
(2) ZEHİRLİ GAZLAR: Yangınlarda en çok rastlanan ölüm nedenlerinin başında zehirli gazlar gelmektedir. Bu gazlardan bir kısmı zehirleyici, bir kısmı boğucu ve bir kısmı tahriş edici özellik taşır. Bu gazlar şunlardır: karbon dioksit (CO2), karbonsülfür (CS), hidrojensiyanür (HCN), akrolin (akrilikaldehit) (C3H4O), karbon monoksit (CO), kükürt dioksit (SO2), hidrojensülfür (H2S) ve amonyak (NH3) tır.
(3) ISI VE ALEV:
Yangın Sınıfları ve Yangının Gelişim Süreci
Görsel oluşturma promptu: A, B, C ve D sınıfı yangınları örneklerle karşılaştıran, yangının başlangıçtan gelişime ve geri tepme tehlikesine uzanan aşamalarını gösteren eğitim infografiği.
(1) A SINIFI YANGINLAR: Kâğıt, tahta, odun, pamuk, kumaşlar, çöp, saman, ot, halı, kilim gibi suyun soğutucu ve ıslatıcı tesiri ile söndürülebilen yangınlardır. Bu tür yangınlar su sıkarak veya dökerek söndürülür. Ayrıca yangın yeni başlamış ise ıslatılmış battaniye, paspas gibi eşyayı üzerine kapatarak hava ile temas kesilir ve söndürülür.
(2) B SINIFI YANGINLAR: Benzin, gazyağı, mazot, fuel oil, makine yağları, boyalar, katran asfalt, parafin gibi madde yangınlardır. Bu tür yangınlar boğma yöntemi ile O2 köpük ve kuru kimyevi toz ile söndürülür. Bu yangına akaryakıt yangını da denir.
(3) C SINIFI YANGINLAR: Bütan, hidrojen, asetilen, hava gazı gibi yanıcı madde ile elektrik yangınlarıdır. Yanıcı maddenin ortadan kaldırılması yöntemi ile söndürülür. İlk önce gaz kesilir, sonra yanan maddenin cinsine göre uygun yangın söndürücü kullanılır.
(4) D SINIFI YANGINLAR (ALEVLİ): Alüminyum, magnezyum, sodyum, potasyum gibi yanabilen hafif metal yangınlardır. Bu tür yangınlar için yanan maddenin cinsine göre yangın söndürme cihazı kullanılır. Örneğin fosfor su ile söndürülebilir. Potasyum veya sodyum suyun içinde bile yanabilen maddeler olduklarından hava ile irtibatı kesilmek suretiyle söndürülebilirler.
D. YANGIN OLUŞUM SAFHALARI: Yangın şu safhalarda gelişir:
(1) BAŞLANGIÇ SAFHASI: Bu safhada, havadaki oksijen miktarı fazla d7üşmemiştir ve yangında su buharı, karbon dioksit sülfürdioksit, karbon monoksit ve diğer gazlar ortamda oluşmaya oluşur. Bir miktar ısı oluşlumu meydana gelir. Bu ısı yangın devam ettiği sürece artacaktır. Yangının sıcaklığı 200 c üzerinde olur.
(2) ALEV YAYILMA SAFHASI: Bu safhada, oksijen yönünden zengin olan hava, alevlere doğru hava akımı şeklinde çekilir. Isınan gazları kapalı yerin yüksek noktalarına doğru taşır. Bu da yukarıdaki soğuk havayı aşağıya bastırır ve yüksekteki yanıcı maddelerin tutuşmasına sebebiyet verir. Bu esnada kapalı alanın üst taraflarındaki ısı 700 c’yi aşar. Oksijen biraz daha azalmıştır.
(3) SICAK BOĞULMA SAFHASI: Bu safhada eğer yangın mahalline hava girme durumu varsa alevler kaybolur, yangın artık parlak ışık saçan bir kor haline döner. Yangın yeri kesif bir duman ve gazlarla dolar, bu gazlar ve duman binanın tüm girintilerine çok büyük bir basınçla dolar. Bu andaki ısı tüm yangın mahallinde 1000 c’nin çok üzerindedir. Bu sıcaklık yüzünden yangın yerindeki yanıcı maddelerde bulunan ve daha hafif olan hidrojen ve metan gibi gazlar buharlaşır. Bu gazlara bir de yangının çıkardığı gazlar eklendiğinden, “geri tepme” (back draft) tehlikesi ortaya çıkar.
(4) GERİ TEPME (BACK DRAFT): Yangının sıcak boğma safhasında serbest yanma safhasında meydana gelen ısı kalır, bununla beraber oksijen oranı yangını besleyecek düzeyde değildir. Bu anda yanlış yapılacak bir havalandırma oksijenin içeriye girmesini sağlar.
Yangınların Nedenleri, Etkenleri ve Yangın Yerindeki Tehlikeler
Görsel oluşturma promptu: Yangın nedenlerini ve olay yerindeki yayılma, çökme, elektrik, kimyasal, gaz, patlama ve nükleer tehlikeleri simgelerle anlatan güvenlik posteri.
(1) YANGININ SEBEPLERİ:
(a) KORUMA ÖNLEMLERİNİN ALINMAMASI: Yangın; elektrik kontağı, ısıtma sistemleri, LPG tüpleri ve parlayıcı-patlayıcı maddelerin kullanımında yeterince dikkat edilmemesinden meydana gelir. Bacaların temizlenmemesi ve parlayıcı-patlayıcı maddelerin ısı yanında tutulması yangın riskinin artmasına neden olur.
(b) BİLGİSİZLİK: Yangına karşı önlemlerin nasıl alınacağını bilmek gerekir. Elektrikli aletlerin doğru kullanımını bilmemek, soba ve kalorifer sistemlerini yanlış yerleştirmek, tavan arasına ve çatıya kolay tutuşabilecek eşyalar yangını davet eder.
(c) KAZALAR: Kazaların meydana gelmesinden dolayı çıkan yangınların nasıl söndürüleceği hakkında bilgi sahibi olmamız, yangından doğabilecek zararın en aza indirgenmesini sağlar.
(d) SIÇRAMA: Ateşin, herhangi bir sebeple parlayıp-patlayarak başka yerlerde yanmaya başlaması ile meydana gelir.
(e) SABOTAJ: Bazı insanlar, çeşitli amaç ve kazanç uğruna kasıtlı olarak yangın çıkarırlar. Bu tür olaylara karşı gerekli önlemler alınmalıdır.
(f) DOĞA OLAYLARI: Rüzgârlı havalarda dalların birbirine sürtünmesi, yıldırım düşmesi ve benzeri doğa olayları sonucu yangınlar çıkabilir.
(2) YANGINLARIN ETKENLERİ: Bacalar, sigara ve kibrit, kıvılcım, elektrik, Likit Petrol Gazı (LPG), doğal olaylar ve hayvanlardır.
F. YANGIN YERİNDEKİ TEHLİKELER:
(1) YAYILMA TEHLİKESİ: Isının yayılmasını, sıçrayarak gitmesini, sıcaklığın dumanla yayılmasını ve diğer alanları tehdit etmesini, duman ve zehirli gazları ortamdan tahliye ederek önleyebiliriz. Bunun için ortamı havalandırmak ve camları açmak gerekir. Yangının sıçrayarak büyümesinin 3 unsuru vardır. Bunlar; ısı transferi, katı madde parçalarının yayılması ve rüzgâr.
(2) ÇÖKME TEHLİKESİ: Çökme nedenleri: yüksek ısıdan dolayı kolon ve kirişlerin çökmesi, patlamadan dolayı meydana gelen yüksek basınç ve fazla ağırlık. Tuğla yapılarda yüksek ısılardan dolayı tuğla çatlar ve bina çöker. Binalarda taşıma gücü kalmaması, yangın söndürmede kullanılan suyun ağırlığından dolayı ahşap binalarda çökmelere rastlanır.
(3) ELEKTRİK TEHLİKESİ: Elektrik tesisatları uygun şekilde döşenmemişse tehlike kaynağı oluşturabilir. Elektrik çarpmasında vücut yüksek gerilimden dolayı yanar. Elektriğin yangın yerindeki en büyük tehlikesi dokunma yoluyla yanma tehlikesidir. Yalnızca elektrik kablolarından değil iletken bütün malzemelerden uzak durulmalıdır.
(4) KİMYASAL TEHLİKE: Yangın yerinde bulunabilecek asitler, bazlar, yakıtlar ve yağlar ile toz kurşun, karpit, sönmemiş kireç tahrip edici kimyasal maddelerdir.
(5) GAZLARIN YAYILMA TEHLİKESİ: Zehirleyici gazlar, oksijen dışındaki bütün gazlar, insan için boğma özelliği gösterirler. Boğucu gazlar oksijeni azaltırlar ve ölüme neden olurlar.Karbon monoksit zehirlenmeleri (CO), benzin buharları, cıva (Hg) buharlaşması çöplerin yakılmasından çıkan zehirli gazlar insanlar üzerinde olumsuz etki yapar.
(6)PATLAMA TEHLİKESİ: Patlayıcı maddelerin patlaması, Gazların sıkışarak patlaması. Basınçlı kabın patlaması, LPG tüpünün patlaması, Basınçlı tüpler ısı içerisinde kaldığında içindeki gazların genleşmesi, kabın direncinin düşmesi sonucu hızlı bir şekilde patlar, yanar. Tüpler soğutulduktun sonra yangın mahallinden çıkartılır.
(7) NÜKLEER TEHLİKE: Radyo aktif ışınların solunum yoluyla vücuda alınması, vücuda temas etmesi, yüksek hararet ve ışınlara maruz kalınması tehlikeli ve zararlıdır.